Öğretmen Askere Ne Olarak Gider?
Askerlik: Bir Toplumsal Cinsiyet Meselesi
“Öğretmen askere ne olarak gider?” sorusunu duyduğumda, ilk aklıma gelen cevap, askerliğin nasıl bir toplumsal sorumluluk ve kimlik meselesi haline geldiği. Ancak bu basit gibi görünen soru, derin toplumsal eşitsizlikleri ve cinsiyet rollerini de içinde barındırıyor. İstanbul’da yaşayan, genç bir sivil toplum çalışanı olarak, sokakta, toplu taşımada ya da işyerinde gördüğüm sahneler, askerliğin toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adaletle ne kadar iç içe olduğunu bana her gün hatırlatıyor.
Beni tanıyanlar bilir; bazen gözlemlerimle durup düşünürken, bazen de sıradan bir olayı çok fazla ciddiye alırım. Ama işte, “Öğretmen askere ne olarak gider?” sorusu da bana, gündelik hayatın en ince detaylarında bile toplumsal eşitsizlikleri ve cinsiyet temelli sorunları nasıl görebileceğimizi gösteriyor.
Askerlik ve Toplumsal Cinsiyet Rolleri
Askerlik, tarihsel olarak erkeklerin başlıca görevi olarak görülmüş bir süreçtir. Bu, sadece Türkiye için değil, dünyada pek çok kültür için geçerli bir norm. Ancak, askerlik sadece erkekler için bir “erkeklik testi” mi? Bu soruyu sorarken, kadınların ve LGBT+ bireylerin askere alınma süreçleri ve bu süreçlerin toplumsal algısı da önemli bir konuya dönüşüyor. Öğretmen askere ne olarak gider sorusu da tam burada devreye giriyor.
Geçtiğimiz günlerde, bir arkadaşımın askerlik için hazırlık yaparken yaşadığı anı dinledim. Hatta biraz da şaka yollu dedim ki, “Öğretmenler askere gitmeye hazırlıklı mı?” Arkadaşım, “Evet, ama öğretmen olarak değil, asker olarak gitmek zorundayım,” diye cevap verdi. Çünkü askerlik, toplumsal olarak belirlenmiş bir cinsiyet rolünü ve “erkeklik” normlarını içeren bir süreç. Kadın bir öğretmen, askerlik görevini yerine getirdiğinde, toplumsal olarak hala o “erkek” normlarına uymayan bir kişi olarak algılanabiliyor.
Farklı Gruplar, Farklı Deneyimler
Öğretmen askere ne olarak gider sorusunu yanıtlamak, yalnızca bir meslek grubunun askerlik durumunu değil, aynı zamanda toplumun farklı kesimlerinin askerliğe nasıl baktığını da incelemeyi gerektiriyor. Kadın öğretmenler, öğretmenlerin LGBT+ bireyleri ve düşük gelirli gruplar, askerlik görevini yerine getirirken çok farklı deneyimler yaşıyorlar.
Geçenlerde bir okulda, öğretmenlik yapan bir kadının askerlik sürecini konuştuğumda, yaşadığı zorlukları daha iyi anladım. Kadın öğretmenler, özellikle askerlik gibi geleneksel olarak erkeklere ait bir alanla ilişkili olduğunda, toplumdan beklenen davranış kalıplarıyla yüzleşmek zorunda kalabiliyorlar. O dönemde, hem kadınlıklarının hem de öğretmenlik kimliklerinin dışlanabildiği bir ortamda, çok daha fazla sosyal baskıya maruz kaldıkları söylenebilir. Ancak kadın öğretmenlerin, askere gitmeleri gerektiği durumlar da artık toplumsal cinsiyet eşitliği doğrultusunda farklı bir perspektiften değerlendirilmeye başlandı.
Bir başka gözlemim, öğretmenlerin sosyal statülerinin askerlik sırasında nasıl değiştiği üzerine. Öğretmenler, özellikle yüksek statülü meslek sahipleri olarak toplumsal saygınlıkları olan bireylerdir. Ancak askere gitmek, bu prestiji bir miktar törpüleyebiliyor. Askerlik, herkes için aynı düzeyde prestijli ya da eşit bir deneyim olmayabiliyor. Toplumsal sınıf farkları, gelir düzeyine göre, bu deneyimi daha kolay ya da daha zor hale getirebiliyor. Düşük gelirli bireylerin askerlik sürecinde daha fazla zorluk yaşadığı gibi, eğitimli ve yüksek statülü meslek sahiplerinin askerlik deneyimi daha farklı olabiliyor.
Sosyal Adalet ve Eğitim: Öğretmenlerin Askerlik Deneyimi
Sosyal adalet perspektifinden bakıldığında, öğretmenlerin askere gitme durumu, toplumda eğitimle ilgili önemli bir dengenin sağlanması gerektiğini de gözler önüne seriyor. Eğitimin her birey için eşit olması gerektiği, ancak aynı zamanda askerliğe karşı duyulan toplumsal tutumların da eşit olması gerektiği bir noktada buluşuyor. Öğretmenler, toplumu eğiten kişiler olarak, askerlik gibi zorunlu bir süreçte, toplumun diğer bireyleriyle aynı yükümlülükleri taşırken, aslında eğitim sistemi tarafından değer verilen statülerine de ters bir şekilde davranılabiliyor.
Bunu bir örnekle açıklamak gerekirse, geçtiğimiz aylarda bir öğretmen arkadaşım askere gittiğinde, ailesinin ve çevresinin tepkilerini gözlemledim. Onlar, öğretmenliği bir “kutsal meslek” olarak görmekle birlikte, bu mesleğin askere gitmesi gerektiği gerçeğiyle yüzleşmenin zor olduğunu söyledi. Toplum, öğretmenlerin yüksek saygınlıklarına rağmen, askerliğe dair cinsiyet temelli ve statü farklılıklarına dayalı olan beklentileri değiştirmekte zorlanıyor. Bu da sosyal adalet açısından önemli bir problem.
Sonuç: Öğretmen Askere Ne Olarak Gider?
“Öğretmen askere ne olarak gider?” sorusu, basit bir askerlik sorusu olmanın ötesine geçiyor ve toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adaletin kesişim noktasına yerleşiyor. Öğretmenlerin askere gitme deneyimi, cinsiyet rollerinin, sosyal statülerin ve toplumsal normların nasıl şekillendiğini anlamamıza yardımcı oluyor.
İstanbul’daki günlük yaşamda, toplu taşımada, sokakta ya da işyerinde öğretmenlerin askerliğe dair yaşadığı zorlukları görmek, aslında tüm toplumun toplumsal eşitlik ve adalet adına bir dönüşüm yaşaması gerektiğini gösteriyor. Eğitim ve askerlik, her ne kadar birbirinden farklı görünse de, aslında toplumsal yapımızın nasıl şekillendiği ve hangi normlarla hareket ettiğimiz hakkında bize önemli ipuçları veriyor.